Tarsus'tan Ulusal Şebekeye Elektrik Yolculuğu
Türkiye'de elektrik üretimi, 1902'de Tarsus'ta bir su değirmeninde başladı. Cumhuriyet döneminde kurulan santraller ve yaygınlaşan abone ağı, ulusal şebekeye giden sürecin temelini oluşturdu.
Türkiye'nin elektrik tarihi, Osmanlı döneminde Tarsus'ta yerel ölçekte başlayan üretim faaliyetlerinden Cumhuriyet yıllarında kurulan santrallere ve nihayetinde ulusal şebekeye uzanan bir dönüşüm sürecini kapsıyor. Bu süreç, ülkenin ekonomik, teknolojik ve toplumsal yapısındaki değişimin önemli bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Haberler.com'da yayınlanan habere göre, Anadolu Ajansı'nın Cumhuriyet'in 103. yılına özel hazırladığı dosyada, 1902'de Tarsus'ta başlayan elektrik yolculuğunun Cumhuriyet dönemindeki seyri ele alındı. Arşiv belgeleri ve mevzuat kayıtlarına dayanan bilgilere göre, Türkiye sınırları içindeki ilk elektrik üretimi, 15 Eylül 1902'de Tarsus'taki Berdan Nehri üzerinde, Bentbaşı mevkisinde gerçekleştirildi. Su değirmenine bağlanan düzenek, kentin sokaklarını ve birkaç konutu aydınlatmaya yetiyordu.
İstanbul'un elektrik altyapısı için kritik adım 1910'da atıldı. Bankaların desteğiyle 1911'de kurulan Osmanlı Anonim Elektrik Şirketi, 50 yıllık üretim imtiyazı aldı. Hidroelektrik için uygun kaynak bulunamaması üzerine kömürle çalışan termik santral kurulmasına karar verildi. 11 Şubat 1914'te hizmete giren Silahtarağa Elektrik Santrali, yaklaşık 15 megavat gücüyle Osmanlı'nın ilk kent ölçekli santrali oldu. Elektrik önce tramvaylara, kısa süre sonra şehre verildi ve 1914'te abone sayısı 2 bin 55 olarak kayıtlara geçti.
Cumhuriyet'in ilan edildiği 1923'te ülkede 38 elektrik santrali ve 32,8 megavat toplam kurulu güç vardı. Yıllık üretim 44,5 milyon kilovatsaat, kişi başı tüketim ise yaklaşık 3 kilovatsaat olarak hesaplandı. Elektrik yaygınlaştırma çalışmaları kapsamında 1925'te Adana, Artvin, İnebolu, Akşehir, Mersin ve Trabzon gibi kentler elektrikle tanıştı. 1926'da ise Aksaray, Ayvalık, Bursa, İzmit, Konya, Kütahya, Malatya ve Sivas'ta elektrik kullanılmaya başlandı.
Başkent Ankara'nın ilk elektrik santrali 1925'te Bentderesi'nde, 35 kilovatlık doğru akım dinamosuyla kuruldu. Elektrik öncelikli olarak belediye binası ve birkaç evde kullanıldı. Ankara Elektrik Türk Anonim Şirketi'nin üretimi 1929'da 4,34 milyon kilovatsaatten 1931'de 6,07 milyon kilovatsaate yükselirken, abone sayısı 2 bin 709'dan 4 bin 766'ya çıktı.
İstanbul Bilgi Üniversitesi santralistanbul Enerji Müzesi Müdürü Amed Gökçen, Silahtarağa'nın yalnızca bir üretim tesisi olmadığını, şehrin kaderini belirleyen bir yapıya dönüştüğünü anlattı. Gökçen, elektriğin gelişinin altyapıdan mimariye, demografik yapıdan iş gücüne kadar kenti bütüncül olarak değiştirdiğini belirtti. Gökçen, fabrikanın uluslararası sermayeyi çekme, teknolojik altyapıyı dönüştürme ve modern cihazların vatandaşa ulaşmasını sağlama noktasında dev bir politik altyapı oluşturduğunu vurguladı.
TürkAta Haber Ajansı
Mersin Gündemi